De nieuwe Europese Platform Work Directive — officieel aangenomen op 14 oktober 2024 en in werking sinds 1 december 2024 — viseert platformen die mensen als zelfstandige labelen, maar hen in werkelijkheid behandelen als werknemers.

België moet deze richtlijn uiterlijk tegen 2 december 2026 omzetten in nationale wetgeving. En hoewel België vandaag al regels kent rond schijnzelfstandigheid, gaat Europa duidelijk nog een stap verder.

De focus verschuift immers van: “What does the contract say?” naar: “How does the relationship actually work?”

Dat lijkt misschien een detail, maar juridisch is dit een fundamentele verschuiving.

Want jarenlang lag de nadruk vooral op
• contracten, • facturen, • btw-nummers, • managementvennootschappen, • en de theoretische vrijheid op papier. Europa kijkt nu veel meer naar de economische realiteit.

Wanneer een platform of onderneming:
• prijzen bepaalt, • prestaties monitort, • opdrachten controleert via algoritmes, • ratings gebruikt, • werknemers kan “straffen” of blokkeren, • of de vrijheid sterk beperkt, kan er voortaan een vermoeden van werknemerschap ontstaan.

En net daar wordt het interessant.

Vroeger moest de werker vaak bewijzen:
“Ik ben eigenlijk werknemer.”

Steeds vaker zal het platform of de onderneming moeten aantonen:
“Deze persoon is écht zelfstandig.”

Dat is geen volledige automatische omkering van de bewijslast, maar in de praktijk wél een zeer belangrijke verschuiving.

Het vernieuwende aan deze richtlijn is bovendien dat Europa erkent dat werkgeversgezag vandaag niet altijd meer komt van een klassieke manager of baas.

Soms komt dat gezag van:
• een algoritme, • een rating-systeem, • automatische evaluaties, • AI-gestuurde planning, • of digitale monitoring. Met andere woorden:

“Een app kan juridisch soms evenveel controle uitoefenen als een werkgever.”
Ofwel:
“The future of labour law may well be hidden in the algorithm.”

Belangrijk:

Dit gaat al lang niet meer alleen over Uber of Deliveroo. Ook relevant voor:
• consultants, • freelancers, • managementvennootschappen, • IT-contractors, • digitale marktplaatsen, • sales consultants,

De echte impact kan dus veel breder worden.

Want hoeveel moderne ondernemingen werken vandaag met:
• consultants die quasi exclusief voor één klant werken, • freelancers die volledig geïntegreerd zijn in teams, • zelfstandigen waarvan agenda’s, tarieven en prestaties sterk gecontroleerd worden, • of managementvennootschappen die in werkelijkheid functioneren als klassieke werknemersrelaties?

De komende jaren zullen inspectiediensten, rechtbanken en sociale zekerheidsinstanties steeds vaker kijken naar:
• de feitelijke controle, • economische afhankelijkheid, • en digitale aansturing. Niet naar het mooie contract alleen.

En wanneer een zelfstandige achteraf werknemer blijkt te zijn, kunnen de gevolgen aanzienlijk zijn:
• RSZ-bijdragen, • achterstallig loon, • vakantiegeld, • ontslagbescherming, • belastingen, • interesten, • en administratieve sancties.

Met andere woorden:
“Flexibel” organiseren is perfect mogelijk.

Maar fictieve zelfstandigheid wordt steeds moeilijker verdedigbaar.

De boodschap van Europa wordt stilaan duidelijk:
“Technology cannot be used to bypass labour law.”

Of eenvoudiger: Noem iemand geen freelancer als je hem behandelt als werknemer.

Andy Matthijs
A:M Lawyers